Speeksel zorgt ervoor dat het kauwen, het vermengen en
wegslikken van voedsel gemakkelijker verloopt. Bovendien
bevat speeksel enzymen die een rol spelen bij de vertering
van bepaalde voedingsstoffen. Het remt de vorming van
bacteriën en schimmels en gaat uitdroging van het
mondslijmvlies tegen. Speeksel zorgt er door zijn smerende
werking voor dat het praten gemakkelijker gaat.
Soms echter is er niet genoeg speeksel aanwezig om deze functies goed uit te kunnen oefenen. Er kunnen dan klachten ontstaan zoals het gevoel een droge mond te hebben, vaak willen drinken, moeilijker kunnen eten en slikken (vooral van droog voedsel zoals beschuit), het spreken kan moeilijker verlopen en u kunt een plakkerig gevoel hebben van tong of lippen.
Oorzaken van speekseltekort
Een tekort aan speeksel kan ontstaan door een te groot verbruik (bijvoorbeeld bij ademhalen door een open mond) of door een te geringe aanmaak ervan. Dit laatste kan veroorzaakt worden door:- Bepaalde medicijnen. Vooral slaapmiddelen en antidepressiva zijn bekende veroorzakers van een droge mond. Deze remmen de afgifte van speeksel door de speekselklieren. Als de medicatie wordt gestaakt, de dosering of het tijdstip van inname wordt gewijzigd, komt de speekselvorming weer op gang.
- Enkele ziekten. Bij uitdroging (door b.v. koorts, diarree of braken) worden de slijmvliezen droger. Een zeldzamere oorzaak is het syndroom van Sjögren, dat tevens droge slijmvliezen kan veroorzaken. Afhankelijk van het feit of de ziekte behandeld kan worden, kan de monddroogheid worden verminderd.
- Bestraling van het hoofd-halsgebied. Als in het verleden een kwaadaardig gezwel in de (omgeving van de) speekselklier bestraald is, komt het vaak voor dat de speekselklieren minder goed werken en minder of geen speeksel meer afgeven. Deze oorzaak van een droge mond is blijvend.
Gevolgen van speekseltekort
Bij mensen met te weinig speeksel ontstaat sneller tandplak. Hierdoor is het gebit tevens gevoeliger voor het ontstaan van gaatjes en van tandvleesontstekingen.
| In een vergevorderd stadium van tandvleesontsteking (parodontitis) kunnen tanden en kiezen los gaan staan en uitvallen. Daarom zijn extra beschermende maatregelen nodig. |
 |
Mensen die een kunstgebit hebben, kunnen er tevens over klagen dat het kunstgebit minder goed op zijn plaats lijkt te zitten, terwijl bij anderen het kunstgebit juist aan het gehemelte blijft plakken doordat een ingedikte speeksellaag ontstaat tussen het gebit en het gehemelte in.
Het mondslijmvlies kan sneller geïrriteerd raken doordat de beschermende speeksellaag ontbreekt. Dit is merkbaar bij het eten van kruidige spijzen of bij het drinken van alcoholische dranken. Verder kunnen ontstekingen door bv. schimmels, gemakkelijker ontstaan.
Bestrijden van de gevolgen
De mogelijkheden van het bestrijden van de gevolgen van speekseltekort hangen af van de oorzaak.Stimuleren van de afgifte van speeksel
Geadviseerd kan worden om voedsel te eten dat de vorming van speeksel bevordert omdat er flink en langdurig op gekauwd moet worden, zoals rauwkost, gebitsverzorgende kauwgom of stevige bruine boterhammen. Ook licht zuur voedsel zoals fruit bevordert de vorming van speeksel. Deze maatregelen zullen echter onvoldoende zijn voor mensen die lijden aan het syndroom van Sjögren of voor hen die in het verleden bestraald zijn in het hoofd-halsgebied.Verandering van medicatie
Bij ernstige klachten van een droge mond kan ervoor gekozen worden in overleg met uw arts de dosering van het medicament of het tijdstip van inname aan te passen, of over te gaan naar andere medicatie die minder bijwerkingen van een droge mond veroorzaakt.Speekselvervangers
Als de speekselklieren helemaal niet meer werken, kan er alleen nog worden gekozen voor het gebruik van speekselvervangers. Deze vloeistoffen kunnen via een verstuiver in de mond worden gebracht. Er bestaan ook speekselvervangers in gel vorm. Iedereen heeft zijn persoonlijke voorkeur voor een bepaalde vorm van speekselvervanger. De tandarts kan een speekselvervanger voorschrijven, maar deze is ook verkrijgbaar bij de apotheek.Extra aandacht voor het gebit
Omdat een droge mond gevoeliger is voor het ontstaan van gaatjes en voor tandvleesontstekingen, is een goede verzorging erg belangrijk. Probeert u zoveel mogelijk suikerbevattend voedsel te vermijden en uw tanden goed schoon te houden. Ook kunt u extra fluoride gebruiken, maar voorzichtigheid is geboden met fluoridenbevattende middelen, die vrij verkrijgbaar zijn. Deze werken prima in een gezonde mond, maar kunnen juist schade veroorzaken in een droge mond. Overleg hierover met de tandarts.Mensen met een kunstgebit wordt geadviseerd dit goed schoon te houden. Voedselresten vormen broedhaarden voor bacteriën en schimmels, waardoor problemen kunnen ontstaan.
Mensen met een droge mond wordt aangeraden elke drie maanden naar de tandarts te gaan of een mondhygiëniste te bezoeken om eventuele problemen in de mond snel te herkennen. De aantasting van het gebit verloopt namelijk bij mensen met een droge mond veel sneller dan bij mensen met een normale hoeveelheid speeksel.